Köpek maması seçiminde belirleyici olan üç şey, köpeğinizin yaşam evresi, yetişkinlikte ulaşacağı ağırlık ve günlük hareket düzeyidir. Köpek mamaları yaşam evresine göre yavru, yetişkin ve yaşlı, ırk boyutuna göre küçük, orta, büyük ve dev ırk formülleri olarak ayrılır. Hassas sindirim, deri sorunu veya kilo kontrolü gibi özel ihtiyaçlar için ayrıca hazırlanmış mamalar vardır.
Köpeğinizin yavru, yetişkin ya da yaşlı olması mamanın enerji, protein ve mineral dengesini doğrudan değiştirir, bu yüzden seçim yaşam evresiyle başlar. Irk boyutu da bu evrelerin ne zaman başlayıp bittiğini belirler.
Temel fark tane boyutu, enerji yoğunluğu ve büyüme dönemindeki mineral dengesidir. Küçük ırkların metabolizması hızlıdır, kilogram başına daha fazla enerji harcarlar ve ağızlarına uygun küçük taneye ihtiyaç duyarlar. Büyük ırklarda ise yavrulukta kontrollü büyüme, yetişkinlikte eklemler öne çıkar. Büyük ırk yavru mamaları kalsiyum ve enerji düzeyi kontrollü olarak hazırlanır, çünkü bu ırklarda fazla hızlı büyüme iskelet gelişimini olumsuz etkileyebilir. Tablodaki ağırlık sınırları yaklaşık değerlerdir ve markadan markaya küçük farklar gösterir.
| Irk boyutu | Yetişkin ağırlığı (yaklaşık) | Örnek ırklar | Mamada öne çıkan özellik |
|---|---|---|---|
| Küçük (mini) | 10 kg altı | Chihuahua, Pomeranian, Toy Poodle, Yorkshire Terrier | Küçük tane, kilogram başına yüksek enerji |
| Orta (medium) | 11 ile 25 kg | Border Collie, Cocker Spaniel, İngiliz Bulldog | Dengeli enerji, aktiviteye göre ayarlanan porsiyon |
| Büyük (maxi) | 26 ile 44 kg | Labrador, Golden Retriever, Alman Çoban Köpeği | Yavrulukta kontrollü kalsiyum ve enerji, yetişkinlikte eklemlere yönelik içerikler |
| Dev (giant) | 45 kg üzeri | Kangal, Danua, Saint Bernard | Daha uzun süren yavru dönemi, iri tane |
Irka özel formüller bir adım daha ileri gider. Royal Canin'in Poodle ve French Bulldog mamalarında olduğu gibi tanenin şekli ve boyutu o ırkın çene yapısı düşünülerek tasarlanır. Bu ürünler özel ırk köpek maması başlığında toplanır. Rottweiler gibi güçlü yapılı bir ırk için ırka özel ürün tercih etmiyorsanız köpeğin yetişkin ağırlığına uyan büyük ırk formülü de doğru bir seçimdir.
Bu köpeklerde standart yetişkin mamasından çok, ihtiyaca yönelik formüller daha doğru sonuç verir. Hangisinin gerektiğini köpeğinizin günlük yaşamı ve varsa veteriner teşhisi belirler.
Her gün uzun yürüyüş, koşu, av veya sürü işi yapan köpekler daha fazla kalori harcar. Bu köpekler için protein ve yağ oranı yüksek, enerji yoğun mamalar tercih edilir. Günün çoğunu evde geçiren bir köpeğe aynı mamayı vermek ise kilo alımına yol açar, bu yüzden ambalajdaki aktivite tanımı ile köpeğinizin gerçek yaşamının örtüşmesine dikkat edin.
Kısırlaştırma sonrasında köpeklerin enerji ihtiyacı azalır, iştah ise çoğu zaman artar. Aynı mamayı aynı miktarda vermeye devam etmek birkaç ay içinde kilo alımıyla sonuçlanabilir. Kısırlaştırılmış köpekler için kalorisi düşürülmüş formüller ya da light diyet köpek mamaları kullanılır. Bu mamalarda lif oranı genellikle daha yüksektir ve bu durum tokluk hissine yardımcı olur. Kaburgalarını hafif bir dokunuşla hissedemediğiniz bir köpek büyük olasılıkla ideal kilosunun üzerindedir.
Sık yumuşak dışkı, gaz ya da sürekli kaşıntı yaşayan köpeklerde tek hayvansal protein kaynağı içeren (monoprotein) veya hipoalerjenik mamalar denenir. Kuzu, somon ve geyik gibi köpeğin daha önce az karşılaştığı proteinler bu nedenle sık kullanılır. Tahılsız mama tek başına bir alerji çözümü değildir, köpeklerde besin alerjisine en sık sığır eti, süt ürünleri ve tavuk gibi protein kaynaklarının yol açtığı bildirilir. Kaşıntı parazitlerden veya çevresel nedenlerden de kaynaklanabilir, bu yüzden tanıyı veteriner hekim koymalıdır.
Böbrek, karaciğer, idrar yolu, eklem veya şeker hastalığı gibi teşhis konmuş durumlar için hazırlanan veteriner diyet köpek mamaları tedavi planının bir parçası olarak kullanılır. Düşük proteinli köpek maması arayanların çoğu aslında bu gruba ihtiyaç duyar. Protein kısıtlaması sağlıklı bir köpek için gerekli değildir ve yalnızca veteriner hekim önerisiyle uygulanmalıdır.
Kaliteyi fiyattan ya da ambalajdaki sloganlardan değil, içindekiler listesinden ve analiz tablosundan anlarsınız. Şu dört noktaya bakmak çoğu mamayı karşılaştırmaya yeter:
Ödüller ve sofradan verilen yiyecekler günlük kalorinin yaklaşık yüzde 10'unu geçmemelidir, aksi halde mamanın dengesi bozulur. Mama değiştirirken yeni mamayı 7 ile 10 gün boyunca eskisine giderek artan oranda karıştırın, ani değişim ishal veya kusmaya yol açabilir.
15 kg ve üzerindeki büyük paketler, birden fazla köpeğin ya da büyük ırk bir köpeğin yaşadığı evlerde kısa sürede tükendiği için pratiktir. Ancak açılan mama havayla temas ettikçe içindeki yağlar oksitlenir, koku ve lezzet zamanla azalır. Genel öneri açılan paketi birkaç hafta içinde bitirmektir, bu yüzden küçük ırk tek bir köpek için daha küçük paketler daha mantıklıdır. Büyük paket alıyorsanız mamayı kendi ambalajında, ağzını sıkıca kapatarak serin ve kuru bir yerde saklayın. Böylece son kullanma tarihi ve parti bilgisi de elinizde kalır.
Royal Canin, Mini, Maxi ve Giant serileriyle ırk boyutuna göre, Poodle ve French Bulldog gibi ürünleriyle de ırka göre ayrılan formüller sunar. Pro Plan'ın Sensitive Digestion serisi hassas sindirimli köpeklere, Hill's Science Plan'ın Sensitive Skin ve Hypoallergenic ürünleri deri hassasiyeti olan köpeklere yöneliktir. Brit Care tahılsız ve hipoalerjenik tarifleriyle, N&D düşük tahıllı ve tahılsız serileriyle öne çıkar. Orijen ve Acana yüksek oranda hayvansal içerikli tariflere, Exclusion Monoprotein serisi ise tek protein kaynaklı formüllere odaklanır. Yaşlı köpekler için Advance Senior ve Royal Canin Mini Adult 8+, teşhis konmuş durumlar için Brit Veterinary ve Pro Nutrition Protect Veterinary ürünleri bulunur. Kuru mamayı yaş mamayla desteklemek isterseniz konserve köpek mamaları ana öğüne nem ve lezzet katar.
Yavru köpek, ırkının yetişkin boyuna ulaştığında yetişkin mamasına geçer ve bu süre ırk boyutuna göre değişir. Küçük ırklarda geçiş genellikle 10 ile 12 ay civarında yapılır. Orta ırklarda 12 ay, büyük ve dev ırklarda ise 15 ile 24 ay arası beklenir. Geçişi ambalajdaki yaş aralığına göre planlayın ve yeni mamayı 7 ile 10 gün boyunca eskisine karıştırarak kademeli verin.
Her kısırlaştırılmış köpek için zorunlu değildir, ancak kilo alma eğilimi olan köpeklerde işe yarar. Kısırlaştırma sonrasında enerji ihtiyacı azalır, iştah ise çoğu zaman artar. Köpeğiniz normal mamasıyla kilosunu koruyorsa miktarı biraz azaltmak yetebilir. Kilo almaya başladıysa kalorisi düşürülmüş, lif oranı daha yüksek kısır veya light formüllere geçmek ve porsiyonu ideal kiloya göre hesaplamak kontrolü kolaylaştırır.
Hayır, tahılsız mama her köpek için kendiliğinden daha sağlıklı değildir. Tahıllar sindirilebilir bir enerji kaynağıdır ve çoğu köpek tahıllı mamayı sorunsuz tüketir. Köpeklerde besin alerjisi daha çok hayvansal proteinlerden kaynaklanır. Tahılsız ya da düşük tahıllı mama, köpeğiniz belli bir tahılı tolere edemiyorsa veya seçtiğiniz tarif bu yapıdaysa uygundur. Süren sindirim veya deri sorunlarında mamayı değiştirmeden önce veteriner hekime danışın.
Evet, kuru mama ılık suyla yumuşatılarak verilebilir ve bu yöntem diş değiştiren yavrular, diş sorunu olan yaşlı köpekler ya da az su içen köpekler için pratiktir. Kaynar su yerine ılık su kullanın ve mamayı 10 ile 15 dakika bekletin. Islatılmış mama çabuk bozulduğu için kapta uzun süre bırakmayın, yenmeyen kısmı atın. Hazır yumuşak bir öğün isterseniz konserve mama da seçebilirsiniz.
Düşük proteinli mamalar, böbrek veya karaciğer hastalığı gibi teşhis konmuş durumlar için veteriner hekimin önerdiği özel diyetlerdir. Sağlıklı bir köpekte proteini kısmak gerekli değildir, üstelik büyüyen yavrular ve aktif köpekler için yetersiz kalır. Yaşlı olmak da tek başına protein kısıtlaması gerektirmez. Bu mamalar veteriner diyet grubunda yer alır, kullanım süresi ve miktarı kontrollerle belirlenir. Köpeğinize kendi kararınızla düşük proteinli mama başlamayın.