Kedi kumu, kedinin idrarını ve dışkısını emerek ya da topaklayarak tuvalet kabını temiz ve kokusuz tutan dolgu malzemesidir. Bentonit kil, silika kristal ve tofu, mısır ya da çam gibi bitkisel hammaddelerden üretilen türleri vardır ve her biri farklı bir temizlik alışkanlığı gerektirir. Seçimde en önemli ölçüt kedinizin kumu kabul etmesidir: kediler tanecik boyutuna ve kokuya duyarlıdır, beğenmedikleri kumu kullanmak yerine tuvalet dışına yapabilirler.
Kedi kumları hammaddeye göre üç ana gruba ayrılır: topaklanan bentonit, silika ve bitkisel kumlar. Asıl fark, idrarın nasıl tutulduğu ve temizliğin nasıl yapıldığıdır.
| Kum türü | Nasıl çalışır? | Öne çıkan yanı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Topaklanan bentonit | İdrarla temas edince sert bir topak oluşturur, topak kürekle alınır | İnce tanesi kum eşeleyen kedilerin çoğuna doğal gelir, kalan kum temiz kalır | Ağırdır, ucuz ürünlerde toz çıkabilir, klozete atılmaz |
| Silika (kristal) | Gözenekli kristaller idrarı içine çeker, topak oluşturmaz | Hafiftir, kokuyu uzun süre tutar, toz çok azdır | Dışkı alınır, kum her gün karıştırılır, bazı kediler kristalin sesini ve dokusunu sevmez |
| Bitkisel (tofu, mısır, çam, kağıt) | Türüne göre topaklanır ya da pelet olarak ıslanıp dağılır | Hafiftir, biyolojik olarak parçalanabilir, bazıları klozete atılabilir | Nemde bozulabilir, iri pelete alışmayan kediler olabilir |
Bentonit kil madenden çıkarılan bir mineraldir ve doğal bentonit kedi kumu en yaygın kullanılan türdür. Sodyum bentonit daha hızlı ve sert topaklanır. Bitkisel hammaddeden üretilen organik kedi kumu ise daha hafif taşınır ve kullanılmış kum doğada daha kolay parçalanır.
Kokulu kum çoğu kedide sağlık sorunu yaratmaz, ancak kedinin tuvaleti reddetmesine yol açabilir. Kedilerin koku alma duyusu insanınkinden çok daha güçlüdür ve size hoş gelen lavanta ya da pudra kokusu kediye yoğun gelebilir. Parfüm ayrıca kirli kumun kokusunu bastırarak temizliğin geciktiğini gizler. Astım ya da solunum sorunu olan kedilerde kokusuz ve düşük tozlu kum daha temkinli bir seçimdir. Kokuyu parfümle örtmek yerine aktif karbonlu ya da bikarbonatlı kumlar kokuyu bağlayarak azaltır. Kokulu kuma geçtiyseniz ilk günlerde kedinizin tuvaleti kullanıp kullanmadığını izleyin.
Topaklanan kum için yaklaşık 5 ile 7 cm derinlik yeterlidir. Daha ince bir katmanda idrar tabana ulaşır ve topak kaba yapışır, çok derin kumda ise kedi eşelerken kumu dışarı saçar. Topakları ve dışkıyı her gün alıp eksilen kumu tamamlarsanız kabı genellikle 2 ile 4 haftada bir tamamen boşaltıp yıkamak yeterli olur. Birden fazla kedinin kullandığı kapta bu süre kısalır. Silika kum topaklanmadığı için dışkı her gün alınır ve kum karıştırılır. Kristaller sararıp kokuyu tutmayı bıraktığında ya da üreticinin belirttiği süre dolduğunda kumun tamamı değiştirilir. Pelet kumlarda ıslanıp talaşa dönüşen kısım alınır, sağlam peletler kapta kalır.
Yavru kediler topaklanan kum kullanabilir, ancak ilk haftalarda gözetmek gerekir. Yavrular çevrelerini ağızlarıyla keşfeder ve bazıları kumu yalayıp yiyebilir. Topaklanan kumun sindirim sisteminde topak oluşturabileceği endişesi sık dile getirilir, ancak bu risk için güçlü bir kanıt yoktur. Yine de yavrunuz kumu yiyorsa bu dönemde topaklanmayan iri taneli bir kuma ya da kağıt pelete geçmek temkinli bir çözümdür. Perlinette yavru kediler için ayrı bir kristal kum da üretir. Kum yeme davranışı büyüdükçe sürüyorsa beslenme eksikliği ya da kansızlık gibi nedenleri dışlamak için veteriner hekime danışın.
Kedi kumu yalnızca üreticisi klozete atılabileceğini açıkça belirtiyorsa tuvalete dökülebilir. Bentonit kum suyla şişip sertleştiği için tesisatı tıkar, silika kristaller de suda çözünmez. TofuCat gibi bazı tofu ve bitkisel kumlar tuvalete atılabilir olarak üretilir. Bu kumlarda bile topakları tek tek ve az miktarda atmak gerekir. Kedi dışkısındaki parazitlerin atık suya karışabileceği gerekçesiyle bazı ülkelerde kedi kumunun tuvalete atılması önerilmez.
Lindocat'ın Advanced ve Super Premium serileri çok kedili evler için bikarbonatlı Multicat, bakteri üremesini azaltmaya yönelik Probiotic ve idrar pH değişimini renk değişimiyle gösteren Control PH seçenekleri sunar. Sanicat Clumping White kokusuz ve kokulu beyaz bentonit kumlarıyla, Ever Clean patilere yapışmaması için geliştirilen LitterFree Paws ve çok kedili evler için Multiple Cat kumlarıyla bilinir. Van Cat, Feles ve Molly aktif karbonlu topaklanan kumlar, Sandy sodyum bentonit kumlar üretir. Garden Mix silika jel ve mısır lifli topaklanan kum, Perlinette silika kristal kum, TofuCat tofu bazlı kum üretir. Kum kabı, kürek ve paspas gibi kedi tuvalet ekipmanları seçtiğiniz kumun türüyle uyumlu olmalıdır.
Silika kristal kumlar ve kağıt ya da bitkisel pelet kumlar en az toz çıkaran türlerdir. Bentonit kumlarda toz miktarı üreticiye göre değişir, tozu azaltmak için işlenmiş ve paketinde tozsuz ya da düşük tozlu yazan bentonit kumlar da vardır. Astımlı kedilerde ve alerjisi olan evlerde düşük tozlu kum tercih edin, kumu kaba yavaş dökün.
İkisi farklı temizlik alışkanlığına uyar. Bentonit kum topak oluşturur, idrarlı kısmı her gün alırsınız ve kalan kum temiz kalır. Silika kum idrarı kristallerin içine çeker, yalnızca dışkıyı alır ve kumu karıştırırsınız, kumun tamamı belirli aralıklarla değişir. Silika daha hafiftir, bentonitin ince tanesi ise kedilerin çoğuna daha tanıdık gelir.
Topak ve dışkıyı her gün, mümkünse günde iki kez alın. Topaklanan kumu düzenli temizliyorsanız kabı genellikle 2 ile 4 haftada bir tamamen boşaltıp ılık su ve kokusuz sabunla yıkamak yeterlidir. Silika kumda kristaller sarardığında ya da koku tutmayı bıraktığında kumun tamamı değişir. Evde birden fazla kedi varsa ya da kum temizlenmesine rağmen kokuyorsa değişim aralığını kısaltın.
Yavru kedilerde kum yeme çoğunlukla keşif davranışıdır ve büyüdükçe azalır. Bu dönemde topaklanmayan iri taneli bir kuma ya da kağıt pelete geçmek yutulan kumla ilgili endişeyi azaltır. Yetişkin bir kedi kum yiyorsa bu durum beslenme eksikliği, kansızlık ya da başka bir sağlık sorununun işareti olabilir. Kedinizi veteriner hekime muayene ettirin ve kum türünü sorun çözülene kadar değiştirin.
Yeni kumu eski kumun içine az miktarda karıştırarak başlayın ve oranı yaklaşık bir ile iki hafta içinde giderek artırın. Böylece kedi tanecik boyutundaki ve kokudaki değişime yavaş yavaş alışır. Alternatif olarak yeni kumu ayrı bir kaba koyup eski kabın yanına yerleştirebilirsiniz. Kediniz yeni kumu kullanmıyor ya da tuvalet dışına yapmaya başladıysa eski kuma geri dönün.